Energiewet 2026
Jouw nieuwe rechten

Op 1 januari 2026 is de Energiewet in werking getreden. Deze vervangt twee oude wetten: de Elektriciteitswet uit 1998 en de Gaswet. Dit is niet zomaar een update - het is een compleet heruitgevonden regelkader voor de energiemarkt van de 21e eeuw.

De grootste conceptuele verandering is de introductie van de "actieve afnemer" (active consumer). Dit ben jij als je niet alleen energie verbruikt, maar ook produceert (bijvoorbeeld via zonnepanelen), opslaat (batterij), of deelt met anderen. De Energiewet erkent dat consumenten niet langer passief zijn.

Een belangrijk detail voor zonnepaneel-eigenaren: je mag nu onder bepaalde voorwaarden zelf stroom verkopen zonder leveringsvergunning. Dit geldt voor kleine verbindingen (tot een bepaalde capaciteit). De Energiewet stelt veel soepeler regels dan haar voorgangers.

De opzegtermijn voor energiecontracten is in 2026 drastisch ingekort. Waar je vroeger 30 dagen moest wachten, is het nu slechts 5 werkdagen. Dit is een gamechanger voor consumenten die actief willen profiteren van prijsdalingen.

Dit betekent dat je veel sneller kunt reageren op marktveranderingen. Zakt de stroomprijs plots? Dan kun je nu snel switchen naar een goedkoper contract. Geen maandenlange verplichting meer aan een dure deal.

Een belangrijk onderscheid: opzegtermijn is niet hetzelfde als opzegvergoeding. Je mag sneller opzeggen (5 werkdagen), maar als je een vast contract hebt afgesloten, kan de leverancier nog steeds een vergoeding vragen als je voortijdig stopt. Lees je contract goed - modelcontracten moeten dit transparant vermelden.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft voor 2026 nieuwe standaardcontracten vastgesteld. Elke grote leverancier moet minstens twee contracttypen aanbieden: een vast contract (fixed term) en een contract voor onbepaalde duur (indefinite).

Het grote voordeel: deze modelcontracten zijn gestandaardiseerd en vergelijkbaar. Je kunt ze echt naast elkaar leggen zonder in de fijne print verdwaald te raken. Geen verborgen termen meer in onleesbare bijlagen.

Voor zonnepaneel-eigenaren is er een specifiek verscherpte regel: de terugleverkosten (wat je krijgt als je stroom teruggeeft) moeten nu expliciet per kWh worden vermeld. Niet verstopt in een vastrecht of verdeeld over onbegrijpelijke componenten. Dit maakt vergelijken veel eerlijker.

Jaren lang konden leveranciers consumenten lokken met allerlei voordelen: gratis tablets, cadeaubonnen, kerstpakketten. Sinds 2026 mag dat niet meer. Welkomstbonussen mogen uitsluitend in contanten (of creditering op je rekening) worden gegeven.

Dit is geen toeval. De regelgever wil voorkomen dat bonussen verwarrend werken. Een tablet kost de leverancier minder dan je zou denken, maar jij ervaart het als veel meer waard. Contanten zijn helder: je ziet precies wat je krijgt.

Hoeveel mogen leveranciers je eigenlijk geven? De Consumentenbond heeft geconstateerd dat bonussen tot €688 voorkomen. Maar bedenk: een bonus van €500 is aardig, maar betekent niets als je jaarlijks €600 meer betaalt dan bij een concurrent.

Een van de zwaarwegendste beschermingen van de Energiewet: als je leverancier failliet gaat, gebeurt het volgende automatisch. Je wordt binnen 20 werkdagen overgezet naar een nieuwe leverancier. Geen onderbreking, geen gedoe.

Let op: gedurende de overstap (de "vensterperiode") kun je zelf niet switchen naar een ander bedrijf. Je zit even vast bij de noodfornuitswijzer. Dit is een bescherming - het zorgt voor stabiliteit en voorkoomt chaos op de markt. Meestal duurt dit niet meer dan 20 dagen.

Een praktisch detail: je oude contractvoorwaarden gelden vaak nog even door totdat het contract officieel overgezet is. Zorg dat je je meterstand noteert voordat de overgang plaatsvindt. Dit voorkomt latere disputen over verbruik.

De Energiewet introduceert een nieuw begrip: de "actieve afnemer". Dit is een eindgebruiker die niet alleen energie verbruikt, maar ook produceert (zonnepanelen), opslaat (thuisbatterij), verkoopt of deelt. De wet erkent dat consumenten niet langer passief zijn.

Als actieve afnemer met een kleine aansluiting mag je onder voorwaarden zonder vergunning leveren — zolang dat niet je hoofdactiviteit is. Dit opent de deur naar energie delen met buren, batterij-arbitrage en deelname aan energiegemeenschappen.